شکل جدید خاورمیانه
گرگ کارلستروم، خبرنگار خاورمیانه نشریه اکونومیست
تاریخ انتشار: ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
تنشهای رو به تشدید، کشورهای حوزه خلیج فارس را بر آن میدارد تا به دنبال حامیان جدیدی باشند.
در نوامبر ۲۰۲۵، دونالد ترامپ میزبان ولیعهد عربستان سعودی در کاخ سفید بود. او با آب و تاب مدعی شد که خاورمیانه «به صلحی واقعاً پایدار و همیشگی» نزدیک شده است.¹ سه ماه بعد، رئیسجمهور آمریکا ویرانگرترین جنگ منطقهای در نیم قرن اخیر را به راه انداخت. به نظر میرسد زمانی که افراد تعیینکننده رویدادهای (بینالمللی)، افراد غیرقابل اعتماد هستند، پیشبینی کردن آینده کاری بیهوده میباشد. با این حال، ما چارهای نداریم و باید آینده را پیشبینی کنیم. بنابراین، پیشبینی ما نسبت به آینده (نزدیک) خاورمیانه یک پیشبینی جسورانه است.
خاورمیانه در سال ۲۰۲۷ به صلح پایدار نخواهد رسید. حتی اگر خلیج فارس از بازگشت به جنگ تمامعیار اجتناب کند، زیرا گزینههای دیگر به سختی قابل هماهنگی میباشند. آمریکا و ایران میتوانند چرخه اخیر مذاکرات و تهدیدهای خود را ادامه دهند و تنگه هرمز را به روی اکثر کشتیها مسدود نگه دارند، یا آنان میتوانند یک توافق موقت و سست را امضاء و مذاکرات بر سر برنامه هستهای ایران را آغاز کنند. بدون تردید این مذاکرات طولانی و احتمالاً بیفایده خواهد بود. در هر صورت، مسیر پیش رو ناامیدکننده است.
همچنین بعید است که برای مناقشات دیگر مناطق، پایانی پایدار وجود داشته باشد. در غزه که دو میلیون ساکن آن یک سال است در رنج و بدبختی روزگار میگذرانند، نباید (به این زودیها) انتظار بازسازی داشت. در لبنان نیز پیشرفت ناچیزی در جهت خلع سلاح حزبالله دیده میشود. همچنین سعودیها نمیتوانند یک سال دیگر در مورد حملات موشکی حوثیها تاب بیاورند. ممکن است آنها به دنبال صلح با حوثیهای تحت حمایت ایران برآیند، اما چنین اقدامی به جنگ داخلی طولانیمدت در یمن پایان نخواهد داد. توافق میان آمریکا و ایران نیز شاید برای خاتمه دادن به این وضعیت کافی نباشد.
پیشبینیهای تولید ناخالص داخلی (GDP) واقعی، سال ۲۰۲۶، درصد تغییر نسبت به سال گذشته
ارقام درجشده در نقشه صفحه اول، به ترتیب دو عدد نمایشدادهشده برای هر کشور:
| کشور | رقم اول | رقم دوم |
|---|---|---|
| کویت | −۰٫۶٪ | −۱۶٫۷٪ |
| بحرین | −۰٫۵٪ | −۱۱٫۳٪ |
| قطر | −۸٫۶٪ | −۱۵٫۶٪ |
| عربستان سعودی | ۳٫۱٪ | −۳٫۳٪ |
| امارات متحده عربی | ۳٫۱٪ | −۳٫۹٪ |
| عمان | ۳٫۵٪ | ۴٫۱٪ |
منبع نمودار: صندوق بینالمللی پول (IMF).
درگیریهای اخیر محور اصلی منطقه خواهد بود، حتی در خلیج فارس که مدتها به نظر میرسید که از جنگ در امان بود. کشورهای خلیج فارس با درک اینکه آمریکا دیگر محافظ قابل اعتمادی برای آنها به شمار نمیرود، برای تقویت امنیت خود به جای دیگری نگاه خواهند کرد.
این یک چالش خواهد بود. «پیمان مکه»² (Mecca pact)، یک توافق دفاع متقابل که در ماه اوت توسط عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه امضا شد، ممکن است شامل مصر و سایر کشورها نیز شود. اما اعضای آن تمایلی به جنگیدن در سرزمینهای دیگر ندارند. این بیشتر یک باشگاه دفاعی ژئوپلیتیکی خواهد بود: به بریکس (BRICS)³ فکر کنید، نه ناتو (NATO)⁴.
تحلیلگران اخیراً پیشبینی میکنند که خاورمیانه به بلوکهای رقیب تقسیم خواهد شد؛ یک بلوک به رهبری عربستان سعودی و دیگری با محوریت اسرائیل و امارات متحده عربی. اما واقعیت، پیچیدهتر و آشفتهتر از این نوع تقسیمبندیهاست. مصر ممکن است عضوی از بلوک تحت رهبری عربستان باشد، اما اقتصادش به سرمایهگذاریهای امارات وابسته است. پاکستان نیز اگرچه عضو پیمان مکه است، اما در عین حال یکی از طرفهای گفتوگوی ترجیحی برای ایران به شمار میرود؛ کشوری که این پیمان ظاهراً برای دفاع در برابر آن شکل گرفته است.
وسوسه برخی از کشورهای خلیج فارس برای توافق با ایران
آمریکا عقبنشینی خود را از منطقه آغاز خواهد کرد اما کلمه کلیدی این عقبنشینی زمان «شروع» آن است. آمریکا در حالی که تنها بازیگری است که قادر به اسکورت کشتیها از طریق تنگه هرمز میباشد، برای بستن پایگاههای نظامی خود در منطقه عجله نخواهد کرد.
در همین حال، چین که خود را بهمثابه یک میانجی وارد منطقه کرده است به این کار ادامه خواهد داد. اما بعید است تلاشهای دیپلماتیک آن نتایج چشمگیری به همراه داشته باشد. چین به عنوان یک قدرت نظامی منطقهای ظاهر نخواهد شد.
اسرائیل منزوی خواهد ماند، حتی اگر گادی آیزنکوت (Gadi Eisenkot) در تشکیل دولت و برکناری بنیامین نتانیاهو موفق شود. روزهایی که بسیاری از حاکمان خلیج فارس رابطه با اسرائیل، چه آشکار و چه پنهان، را به عنوان یک وزنه تعادل مفید در برابر ایران میدیدند، گذشته است. اکنون اکثر آنها اسرائیل را به عنوان عامل هرجومرج در منطقه میبینند، نه یک سنگر دفاعی برای خود و علیه ایران.
چشمانداز کمی برای گسترش توافقهای ابراهیم (Abraham accords)⁵ در سال ۲۰۲۷ وجود دارد، مهم نیست که آقای ترامپ چقدر از عربستان سعودی برای پیوستن به آن التماس کند.
اگر تنگه هرمز همچنان مختل بماند، اقتصادهای خلیج فارس تحت فشار قرار خواهند گرفت. پس از انقباض ۴٫۸ درصدی در سال ۲۰۲۶، صندوق بینالمللی پول انتظار دارد که این منطقه در سال ۲۰۲۷ دوباره احیا شود و تا ۹٫۱ درصد رشد کند. اما این امر به بازگشایی تنگه تا ماه آوریل بستگی دارد که ممکن است بیش از حد خوشبینانه باشد.
برخی از کشورهای خلیج فارس اگر راه دیگری برای راهاندازی مجدد اقتصاد خود نبینند، وسوسه میشوند که با ایران توافقات جانبی امضاء کنند و برخی دیگر ممکن است نیاز داشته باشند از صندوقهای ثروت ملی خود استفاده کنند. رکود طولانیمدت در خلیج فارس عواقبی برای سایر کشورهای عربی خواهد داشت که به کمک، سرمایهگذاری و وجوه ارسالی از کشورهای نفتی ثروتمند وابسته هستند.
اینها شروط مطمئنی هستند؛ درسی که از سال ۲۰۲۶ میتوان گرفت این است که شرطبندیهای عجیبوغریب، هزینهای ندارد.
برای مثال، آیا کنگره جدید دموکراتها بودجه جنگ در ایران را قطع خواهد کرد؟ شاید، اما حتی برخی از دموکراتهای مترقی هم تردید دارند، مبادا به تقویت رژیم متهم شوند.
آیا ممکن است ایران از تهدیدهای آمریکا خسته شود و حمله پیشگیرانهای را آغاز کند؟ احتمالاً.
آیا رژیم میتواند در سال ۲۰۲۷ به سمت بمب هستهای هجوم ببرد؟ انگیزه آن را دارد اما احتمالاً فاقد ابزار کافی در این زمینه است.
در این صورت کارتهای وحشیانه ترامپ رو میشود.
با این وجود آیا رئیسجمهوری که زمانی تهدید به «محو» تمدن ایران کرده بود⁶، تصمیم میگیرد با همتای ایرانی خود دست بدهد؟
به نظر غیرممکن میرسد. اما باید در نظر داشت که یک سال پیش، جنگ ایران نیز همینطور بود.
منابع و توضیحات پایانی مقاله
منبع اصلی مقاله:
https://www.economist.com/the-world-ahead/2026/11/18/the-new-shape-of-the-middle-east
۱. منبع مربوط به دیدار ترامپ و ولیعهد عربستان سعودی:
https://www.npr.org/2025/11/18/nx-s1-5608100/saudi-prince-white-house-visit
۲. پیمان مکه:
پیمان مکه (که با نامهای «توافقنامه دفاع مشترک مکه» یا «ائتلاف دفاعی مکه» نیز شناخته میشود) یک توافقنامه دفاع متقابل سهجانبه است که در تاریخ ۷ اوت ۲۰۲۶ میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان به امضا رسید. این پیمان که تا حدودی از ماده ۵ پیمان ناتو الگوبرداری شده، حمله مسلحانه به یکی از اعضا را به منزله حمله به هر سه عضو تلقی میکند.
۳. بریک:
یک بلوک بیندولتی متشکل از اقتصادهای نوظهور بزرگ است که سیاستهای دیپلماتیک، اقتصادی و توسعهای را در خارج از چارچوب نهادهای تحت رهبری غرب نظیر گروه هفت (G7)، صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی هماهنگ میکند. این گروه یک ائتلاف نظامی رسمی یا پیمان دفاعی متقابل محسوب نمیشود.
۴. ناتو:
مخفف «سازمان پیمان آتلانتیک شمالی» و یک ائتلاف سیاسی و نظامی متشکل از ۳۲ کشور از اروپا و آمریکای شمالی است. این سازمان در ۴ آوریل ۱۹۴۹، با امضای «پیمان واشنگتن» و در پی جنگ جهانی دوم، به منظور مقابله با تهدید اتحاد جماهیر شوروی تأسیس شد.
۵. پیمانهای ابراهیم:
مجموعهای از توافقنامههای عادیسازی روابط هستند که با میانجیگری ایالات متحده منعقد شده و روابط رسمی دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی را میان اسرائیل و چندین کشور عربی و مسلمان برقرار کردهاند. توافقهای اولیه در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ در واشنگتن دیسی به امضا رسیدند و نام آنها برگرفته از «ابراهیم» پیامبر مشترک در ادیان یهودیت، اسلام و مسیحیت است.
۶. منبع مربوط به تهدید ترامپ علیه ایران:
https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/trump-on-iran-a-whole-civilisation-will-die-tonight
پایان متن PDF — دو صفحه
این متن، بازنویسی محتوای فایل ارسالی شماست و ادعاها، پیشبینیها و اطلاعات آن مستقلاً راستیآزمایی نشدهاند.