از منظر یک جمهوریخواه سوسیالدموکراتِ لائیک، متعهد به دموکراسی، عدالت اجتماعی و استقلال ملی
نویسنده: رحیم کاظمیسرشت
(عضو حزب جمهوریخواه سوسیالدموکراتِ لائیک ایران)
تاریخ: ۱ ژانویه ۲۰۲۶
بهعنوان یک جمهوریخواه سوسیالدموکراتِ لائیک، باورمند به جدایی دین از حکومت در تمامی سطوح حاکمیت، پایبند به بیانیه جهانی حقوق بشر، حفظ تمامیت ارضی ایران، حق حاکمیت ملی، و حامی الگوی جمهوریِ غیرمتمرکز، دموکراتیک و عدالتمحور، بر این باورم که تحولات اخیر در ایران نیازمند تأملی مسئولانه، صادقانه و آیندهنگر است.
با آغاز سال ۲۰۲۶، جامعه ایران بار دیگر شاهد موجهایی از نارضایتی اجتماعی و اقتصادی است؛ نارضایتیای که ریشه در معیشت فرساینده، شکافهای عمیق طبقاتی، ناکارآمدی حکمرانی و محدودیتهای ساختاری بر حقوق و آزادیهای شهروندی دارد. این تحولات، در کنار امید و مطالبه برای تغییر، همزمان با احساس نگرانی و بیاعتمادی نیز همراه است؛ نگرانیای که بخشی از آن از ترسِ بازتولید الگوهای اقتدارگرای گذشته یا نفوذ جریانات وابسته به قدرتهای خارجی ناشی میشود.
از منظر ما — جمهوریخواهان سوسیالدموکراتِ پایبند به بیانیه جهانی حقوق بشر، تمامیت ارضی ایران، حق حاکمیت ملی و یک الگوی جمهوریِ غیرمتمرکز، دموکراتیک و عدالتمحور — این وضعیت نیازمند تأملی صادقانه و مسئولانه است:
چرا با وجود انبوه مطالبات واقعی، جنبشهای اعتراضی به انسجام پایدار و اعتماد عمومی فراگیر نمیرسند؟ و چگونه میتوان بدیلی دموکراتیک، مستقل و امیدبخش را در افق جامعه تقویت کرد؟
۱. شکاف اعتماد و سایهی بازگشت اقتدارگرایی
یکی از عوامل مهمی که مانع گسترش و تداوم مشارکت مردمی در جنبشهای اعتراضی میشود، ترس از مصادرهی حرکتها توسط نیروهای اقتدارگرا یا وابسته است. هنگامی که بخشی از شعارها یا روایتها به سمت احیای الگوهای سلطنتی، رهبری موروثی یا اتکای آشکار به دولتهای خارجی سوق پیدا میکند، بخش بزرگی از جامعه — بهویژه طبقات میانی، کارگران، معلمان و نیروهای اجتماعی مسئول — احساس ناامنی و بیاعتمادی میکنند.
این نگرانی صرفاً سیاسی نیست؛ حافظهی تاریخی جامعه ما نشان میدهد که هر تغییر بدون ضمانتهای دموکراتیک و اجتماعی ممکن است به بازتولید شکلی تازه از اقتدار تبدیل شود. از همینرو، طرحها و پیامهایی که بوی وابستگی یا حذفگرایی میدهند، ناخواسته به تضعیف جنبشهای اجتماعی و تقویت روایتهای ترس و بیثباتی کمک میکنند.
۲. ضرورت بدیل دموکراتیک، مستقل و عدالتمحور
بدیل جمهوریخواه سوسیالدموکرات نه بر محور قدرتطلبی سیاسی، بلکه بر پایهی اصول زیر استوار است:
•استقلال سیاسی و رد هرگونه مداخله یا وابستگی خارجی
•پایبندی روشن به جمهوریت، انتخابات آزاد و حقوق بشر
•عدالت اجتماعی، برابری حقوقی و کرامت انسانی برای همه شهروندان
•تمرکززدایی و تقویت حکمرانی محلی در چارچوب تمامیت ارضی ایران
•بهرسمیتشناختن تنوع قومی، فرهنگی، زبانی و اجتماعی
•اتکا به روشهای مدنی، مسالمتآمیز و مسئولانه
چنین بدیلی تنها زمانی اعتبار مییابد که نه در شعار، بلکه در رفتار، زبان و شفافیت اخلاقی خود را نشان دهد.
۳. چگونه از نفوذ جریانهای اقتدارگرا و وابسته پیشگیری کنیم؟
هدف، مقابلهی هیجانی یا حذفگرایانه نیست؛ بلکه بالا بردن آگاهی عمومی و مقاومت مدنی مبتنی بر مسئولیتپذیری سیاسی است. چند جهتگیری کلیدی در این زمینه اهمیت دارد:
1.شفافسازی گفتمانی
تبیین تفاوت میان «جنبش دموکراتیکِ مستقل» و «طرحهای قدرتطلبانهی اقتدارگرا» به زبانی آرام، مستدل و اجتماعی.
2.تمرکز بر مطالبات ملموس مردم
معیشت، عدالت اجتماعی، شفافیت، مبارزه با فساد، آزادیهای شهروندی و حاکمیت قانون — موضوعاتی که میدان را از شعارهای قطبیکننده خارج میکند.
3.تقویت همبستگی اجتماعیِ چندصدایی
گفتوگو میان کارگران، زنان، دانشجویان، اقشار ضعیف، اقوام و فعالان مدنی — به جای تکصدایی و تمرکز بر چهرهها.
4.اخلاق سیاسی و مسئولیتپذیری گفتاری
پرهیز از نفرتپراکنی، تحقیر، خشونتطلبی و زبان حذف؛ زیرا اقتدارگرایی از همین شکافها تغذیه میکند.
۴. ترس از آینده را چگونه میتوان کاست؟
ترس اجتماعی تنها با شعار از بین نمیرود؛ نیازمند تصویر ایجابی از آینده است — آیندهای که خطوط کلی آن برای مردم قابل تصور و قابل اعتماد باشد:
•جمهوری دموکراتیک مبتنی بر رأی آزاد و گردش قدرت
•اقتصاد عادلانه و اجتماعی با حمایت از گروههای آسیبپذیر
•نظام حقوقی مستقل و برابر برای همه شهروندان
•حفظ تمامیت ارضی همراه با تمرکززدایی و توسعه متوازن
•آزادی اندیشه، تشکل و بیان در چارچوب حقوق بشر
چنین چشماندازی به جامعه نشان میدهد که تغییر، نه جهشی مبهم و پرخطر، بلکه مسیرِ مسئولانه و برنامهپذیر است.
۵. جمعبندی: امید مسئولانه در آغاز ۲۰۲۶
سال ۲۰۲۶ میتواند نقطهای برای بازاندیشی در مسیر جنبشهای اجتماعی ایران باشد. اگر قرار است تغییر، پایدار و مردمی باشد، باید بر سه ستون استوار گردد:
استقلال سیاسی — دموکراسی و حقوق بشر — عدالت اجتماعی و همبستگی مدنی
تقویت این ستونها، اعتماد عمومی را بازسازی میکند و امکان شکلگیری بدیلی دموکراتیک و عدالتمحور را فراهم میسازد. آینده ایران را نه قدرتهای خارجی و نه الگوهای اقتدارگرای گذشته، بلکه مردمی خواهند ساخت که به کرامت، آزادی و برابری ایمان دارند.
